دوشنبه , ۷ خرداد ۱۳۹۷

گزارش کورس علمی – تخصصی بامیان

گزارش کورس علمی – تخصصی

« نحوۀ تشخیص هویت اجساد مجهول الهویه اسکلیتی و تحلیل علل و عوامل مرگ آن»

۱۰-۲۸ اسد ۱۳۹۵ مطابق با ۳۱ جولای – ۱۸ آگست ۲۰۱۶

بامیان – افغانستان

در افغانستان قبرهای دسته جمعی زیادی وجود دارد. اما عدم آگاهی در رابطه به نحوۀ برخورد با قبرهای دسته جمعی، همواره موجب شده است که هرازگاهی این قبرها در جای جای این کشور تخریب شده و نسبت به  بقایای اسکلیتی انسان بی حرمتی صورت گیرد. از سوی دیگر تشخیص هویت اجساد مجهول الهویه اسکلیتی نیز با چالش های جدی مواجه گردد. به همین منظور مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان یک کورس علمی – تخصصی را در رابطه به « نحوۀ بررسی مسلکی یک قبر دسته جمعی، تشخیص هویت اجساد مجهول الهویه اسکلیتی و تحلیل علل و عوامل مرگ آن» از تاریخ ۱۰ الی ۲۸ اسد ۱۳۹۵ مطابق با ۳۱ جولای – ۱۸ آگست ۲۰۱۶ م. در مرکز بامیان دایر کرد. در این کورس آموزشی، اساتید اکادمی پولیس، افسران وزارت امور داخله، داکتران طب عدلی، سارنوالان و کارمندان مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان از کابل و همچنین اساتید دانشگاه، پولیس، داکتران شفاخانه و ریاست صحت عامه ولایت بامیان نیز شرکت نمودند.

این کورس آموزشی روز دو شنبه مورخ ۱۱ اسد ۱۳۹۵ مطابق با ۱ اگست ۲۰۱۶ م. حوالی ساعت ۸:۳۰ صبح با تلاوت آیات چندی از کلام الله مجید توسط داکتر شیرزاد استاد اکادمی پولیس و یکتن از اشتراک کنندگان این کورس، رسماً آغاز گردید. سپس ذبیح معذوری هماهنگ کننده برنامه های داکتران حقوق بشر در افغانستان به تشریح اهداف و مقاصد این کورس آموزشی پرداخته و اجندای برنامه را مختصراً تبیین نمود.

به تعقیب آن، محمد اشرف بختیاری رئیس مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان به معرفی خود و این نهاد پرداخته و اهداف و برنامه های کاری این نهاد را مفصلاً تشریح نمود. بختیاری خاطر نشان ساخت که مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان یک نهاد مستقل، غیر دولتی و غیر انتفاعی است که در سال ۱۳۹۰ ایجاد شده و در چوکات وزارت اقتصاد جمهوری اسلامی افغانستان فعالیت می نماید. محمد اشرف بختیاری به محورهای کاری این نهاد اشاره نموده و چنین بیان داشت: « مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان در راستای شناسایی، ثبت و حفاظت از قبرهای دسته جمعی، آموزش پروتوکول استانبول در رابطه به مستند سازی مؤثر شکنجه، آموزش و دادخواهی برای ممنوعیت معاینات بکارت و ایجاد کلینیک های علمی – حقوقی در دانشگاه های افغانستان فعالیت دارد.»

استیفان اشمیت مدیر بین المللی برنامه های فورینزیک در مؤسسه بین المللی داکتران حقوق بشر، ضمن معرفی خود، اهداف و برنامه های کاری داکتران حقوق بشر را نیز به تفصیل تعریف و توصیف نمود. آقای اشمیت بیان داشت که « داکتران حقوق بشر از سال ۱۹۸۶ بدینسو با استفاده از علم و طب در راستای مستند سازی نقض های حقوق بشر که در بسیاری از کشورهای جهان رخ می دهد، فعالیت دارد. یکی از کشورهای که این نهاد در آن فعالیت دارد کشور افغانستان است. در افغانستان ضمن آنکه یک تیم ۱۸ نفره را که شامل نمایندگان ادارات دولتی و نهادهای مدنی می شود، در زمینه انسان شناسی عدلی و مستند سازی صحنه جرم آموزش داده ایم، از طریق مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان با نهادهای دولتی و غیر دولتی این کشور نیز همکاری داریم. »

داکتر جولین فاولر و آقای آلن رابنسون دو تن از آموزگاران این کورس آموزشی ، علیرغم اشاره به سطح تحصیلات و حوزه های تحصیلی خود، در مورد تجارب کاری خود در بسیاری از کشورهای دیگر مفصلاً تصریح نمودند. جولین فاولر ماستر انسان شناسی عدلی است و در دانشگاه لینکن انگلستان تدریس میکند. آقای آلن رابنسون در زمینه انسان شناسی عدلی و جرم شناسی ماستری دارد و در کشورهای مکسیکو، گواتیمالا، کوزوو،
سیربیا، مقدونیه و مونتی نیگرو کار کرده است.

قبل از شروع برنامه آموزشی، فرمه های ارزیابی قبل از ورکشاپ به اشتراک کنندگان توزیع شد و پس از آنکه اشتراک کنندگان به سئوالات مطرح شده در فورمه های ارزیابی قبل از ورکشاپ پاسخ ارائه کردند، آنگاه دوباره فرمه های متذکره جمع آوری شده و توسط آموزگاران مورد بررسی قرار گرفتند.

از آنجائی که اکثر اشتراک کنندگان این کورس آموزشی در رشته های علمی غیر از علم طب تحصیل کرده بودند،

ناگزیر آموزگاران باید در مورد نام و مشخصات استخوان ها و موقعیت اناتومی آنها و همچنان نحوه نبش قبر دسته جمعی مختصراً توضیحاتی را ارائه می کردند تا اینکه آنها در جریان نبش قبر از معلومات نسبی در رابطه به استخوان ها و نحوه نبش قبر بهره مند می شدند.

به همین منظور، جولین فاولر ابتدا به معرفی استخوان ها و موقعیت اناتومی آنها پرداخته و هریک را از طریق سلایدها و اسکلیت های مصنوعی به اشتراک کنندگان تشریح نمود. وی افزود: «یک انسان سالم و بالغ دارای ۲۰۶ قطعه استخوان است و هرکدام نام و مشخصات منحصر به فرد دارد که هم در تعیین جنس، سن، قد و سایر خصوصیات بیولوژیکی انسان کمک می نماید.»

در ادامه این بحث، آقای الن رابنسون ابتدا در مورد تفاوت های باستان شناسی سنتی و باستان شناسی عدلی پرداخته و سپس باستان شناسی عدلی را چنین تعریف نمود: «باستان شناسی عدلی آنست که در فرآیند تحقیقات جنایی، شواهد فزیکی را به روش باستان شناسی جمع آوری کرده و در یک محکمکه با صلاحیت ارائه می دارد.» وی در ادامه افزود: « وجود مرگ یا صحنه جرم، تعداد قربانیان، تاریخ و شرایط رسوب (دفن/سطح زمین)، روش های مورد استفاده برای بیحرکتی، شکنجه، اعدام و رسوب، علت و نحوۀ مرگ از جمله روش های باستان شناسانه عدلی برای دریافت شواهد فزیکی است.»

بعد از آنکه اشتراک کنندگان این کورس آموزشی اندک معلوماتی را در رابطه به استخوان ها، موقعیت اناتومی و سایر مشخصات آنها حاصل کردند آنگاه به محل قبر دسته جمعی حضور یافته و پروسه نبش قبر را به صورت منظم و سیستماتیک تعقیب نمودند. ابتدا آنها با روش خط مستقیم به بررسی محل پرداخته و هرگاه با بقایای اسکلیتی انسان روبرو می شدند فوراً آنرا با یک بیرق سرخ رنگ و فتومارکر ها نشانی می کردند.

اشتراک کننده گان با همکاری آموزگاران و متخصصان بین المللی، پس از عکاسی، جمع آوری، دسته بندی و بسته بندی بقایای اسکلیتی که در سطح زمین پراکنده بودند، به پاک کاری محل قبر دسته جمعی پرداخته و تمام سنگ ها، خارها و علف های حرز و آشغال های موجود در محل را به جای دیگری منتقل ساختند.

این اشتراک کننده گان به چهار گروپ جداگانه دسته بندی شدند تا هرکدام به عکاسی، اسکیج برداری، اندازه گیری و تهیه کوردنات جی پی اس محل اقدام نمایند. همزمان با آن، کارگران جهت تعیین طول، عرض و عمق قبر دسته جمعی به حفر جرهای آزمایشی پرداختند. آنها یک جر آزمایشی را در عقب ساختمان نیمه کاره حفر کردند و در آنجا آثاری از بقایای اسکلیتی انسان مشاهده نشد. جر آزمایشی دیگری که در مقابل ساختمان نیمه کاره حفر گردید در دو نقطه با بقایای اسکلیتی انسان و آثار مصنوعی مواجه شدند. یکی از این نقطه محل اصلی قبر دسته جمعی بود که هنوز بخشی از بقایای اسکلیتی دو جسد در آن محل دست نخورده باقی مانده بود ولی در نقطه دیگری که آثار و بقایای اسکلیتی انسان و آثار مصنوعی حاصل شد، محل ثانویه بود که حین کندن کاری محل قبر دسته جمعی آنها از محل اصلی برداشته شده و به این محل منتقل شده بودند. در ضمن دو جر آزمایشی دیگر به صورت عمودی در ناحیه جلوی ساختمان نیمه کاره حفر شد که از یکی آنها بقایای اسکلیتی انسان و آثار مصنوعی بدست آمد ولی در جر دومی آن چیزی از بقایای اسکلیتی انسان و آثار مصنوعی حاصل نگردید.

زمانی که طول و عرض و عمق محل قبر دسته جمعی برای اشتراک کنندگان و آموزگاران محرز شد، آنگاه با روش باستان شناسی عدلی به حفریات محل اقدام کردند. آنها با بیلچه ، میخ چوبی و بورس های مخصوص باستان شناسی خاک ها را از روی استخوان ها و آثار مصنوعی برداشته تا اینکه تمام بقایای اسکلیتی و آثار مصنوعی از زیر خاکها خارج شدند. سپس همۀ آنها با فوتومارکرها علامت گذاری شده تا با یکدیگر مخلوط نگردند. همزمان با مشاهده بقایای اسکلیتی انسان یک کنفرانس مطبوعاتی در ساحه دایر شده و عموم ژورنالیست های محلی در محل حضور یافته و یافته های باستان شناسی موسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان و داکتران حقوق بشر را تحت پوشش رسانه ای قرار دادند. در عین حال، والی ولایت بامیان نیز با جمعی از همکاران خویش در محل آمده و وضعیت قبر و بقایای اسکلیتی انسان را در محل مشاهده کردند. او ضمن اینکه از انجام چنین کار مسلکی اظهار خورسندی کرده، در ضمن وعده سپرد که از هیچ نوع همکاری با مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان در این زمینه دریغ نخواهد ورزید.

   پس از پنج روز کار نبش قبر دسته جمعی، تمام بقایای اسکلیتی و آثار مصنوعی از محل جمع آوری شده و پس از دسته بندی و بسته بندی در پاکت ها و کارتن های کاغذی جابجا شده و به آزمایشگاه منتقل شدند. در آزمایشگاه، استخوان ها و آثار مصنوعی به طور مجزا از همدیگر مورد بررسی قرار گرفتند. ابتدا همۀ آنها با دقت تمام توسط بورس دندان و میخ های چوبی پاک کاری شده و هرکدام جداگانه در پاکت های کاغذی شماره گذاری شدند و سپس هرمجموعه در کارتن های جداگانه ای تعبیه شدند.

آموزگاران و اشتراک کنندگان پس از پاک کاری و بررسی استخوانها هرکدام را به لحاظ حیوان بودن و انسان بودن، جنسیت و سن تفکیک کردند. همزمان با چنین فعالیت ها، برنامه های آموزشی در رابطه به تفکیک استخوان ها از حیث حیوان بودن و انسان بودن و به لحاظ سن، جنس، قد و آسیب های قبل از مرگ، حین مرگ و پس از مرگ نیز جریان داشت.

    در نتیجه، تمام بقایای اسکلیتی و آثار مصنوعی از قبیل کفش ها و لباسها با یکدیگر مقایسه شده و در صورت مطابقت، استخوان ها در موقعیت های اناتومی شان قرار داده شده و لباس ها و کفش ها نیز با یکدیگر دسته بندی و جوره بندی شدند. پس از آن، بقایای اسکلیتی، کفش ها، لباسها و پوچک های مرمی حاصله از محل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در نتیجه این تحلیل، معلوم شد که تعداد حداقل افراد در این قبر دسته جمعی ۷ نفر و همگی آنها مرد بودند. سن آنها از ۱۶ الی ۷۰ سال تخمین زده  شد. جوانترین فرد آنها بین سنین ۱۶ الی ۲۰ سال و بزرگترین فرد شان بین سنین ۵۰ الی ۷۰ سال قرار داشتند. همۀ آنها در اثر اصابت مرمی از بین رفته بودند. حداقل علت مرگ دو نفر آنها به وضوح معلوم بود که مرمی از عقب آنها فیر شده و ضمن آنکه بیلک شانه یکی از آنها را سوراخ کرده بود، چندین عدد قبرغه های قدامی او را شکستانده بود. حتی آثار اصابت مرمی در لباس های این دسته افراد نیز مشاهده می شد. یک عدد سری مرمی در ناحیه خلفی و نزدیک به مرکز استخوان ران جوانترین فرد آنها باقی مانده بود که به وضوح مشاهده می شد.

در اخیر، نتایج این فعالیت های علمی – مسلکی در روز چهار شنبه مورخ ۲۷ اسد ۱۳۹۵ مطابق با ۱۷ آگست ۲۰۱۶ م. حوالی ساعت ۲ بجه بعد از ظهر در سالون کنفرانس هوتل نوربند قلای بامیان طی یک کنفرانس مطبوعاتی و با حضور مقامات محلی ولایت بامیان اعلام گردید. سپس بقایای اسکلیتی انسان به نماینده ریاست حج و اوقاف و آثار مصنوعی به ریاست اطلاعات و فرهنگ ولایت بامیان رسماً تحویل داده شد. به تعقیب آن، تصدیق نامه های اشتراک کنندگان نیز توسط طاهر زهیر والی ولایت بامیان و آموزگاران این کورس آموزشی هریک استیفان اشمیت، جولین فاولر و الن رابنسون به اشتراک کنندگان تقدیم گردید. در ختم این برنامه والی ولایت بامیان نیز به ایراد سخنرانی پرداخته و ضمن اظهار قدردانی از مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان و داکتران حقوق بشر اعلام نمود که «اگر در هیچ نقطه افغانستان جای برای تطبیق عدالت نباشد، بامیان بهترین جای برای تطبیق عدالت خواهد بود و ما تلاش خواهیم کرد که امنیت بامیان را برای انجام چنین کارهای مهم و ارزنده مصئون بسازیم.»

سرانجام، بقایای اسکلیتی انسان که در شش کارتن کاغذی جابجا شده بود با جمعی از اشتراک کنندگان و نمایندگان ریاست حج و اوقاف ولایت بامیان و علمای دینی آن ولایت به گلزار شهدا منتقل شده و پس از ادای نماز جنازه در کنار سایر قربانیان بطور امانت دفن گردیدند. در ضمن محل این قبر، توسط کارمندان مسلکی موسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان عکاسی، اسکیج برداری، نوت برداری، اندازه گیری شده و کوردنات جی پی اس آن نیز تهیه گردید.

برای دانلود گزارش روی لنک ذیل کلیک نمایید

Bamyan workshop Report