جمعه , ۳۰ شهریور ۱۳۹۷

ضرورت و اهمیت برخورد شرعی، قانونی و علمی با گورهای دسته جمعی

bnd workshop1کارگاه آموزرشی یک روزه در مورد ” ضرورت و اهمیت برخورد شرعی، قانونی و علمی با گورهای دسته جمعی” بتاریخ ۱۱ میزان ۱۳۹۱ در سالون کنفرانس دفتر ولایتی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان واقع شهر فیض آباد ولایت بدخشان تدویر یافت. در این کارگاه، تعداد ۳۰ تن از نمایندگان ادارات دولتی (ریاست محکمه استیناف، ریاست حارنوالی استیناف، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان ، وکلای مدافع، قوماندانی امنیه، ریاست اطلاعات و فرهنگ، ریاست حج و اوقاف)، شورای علما، مسئوولین نهادهای مدنی، متنفذین محل و گروه های از قربانیان اشتراک ورزیده بودند.

این کارگاه آموزشی که توسط مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان به منظور آگاهی دهی اشتراک کنندگان در مورد ” ضرورت و اهمیت برخورد شرعی، قانونی و علمی با گورهای دسته جمعی” دایر شده بود، از ساعت ۹:۰۰ صبح روز سه شنبه آغاز و تا ساعت ۳:۳۰ بعد از ظهر همان روز ادامه یافت.

جلسه فوق با تلاوت آیات چندی از کلام الله مجید که توسط یکتن از اشتراک کنندگان، قرائت گردید، آغاز شد. پس از آن، این کارگاه آموزشی توسط مجیب الرحمن آمر بخش نظارت و بررسی و سرپرست دفتر ولایتی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در ولایت بدخشان، رسماً افتتاح گردید.

bnd workshop2مجیب الرحمن، ضمن اشاره به چالشهای جدی فرا رای گورهای دسته جمعی در افغانستان خاطر نشان نمود که عدم آگاهی در افغانستان سبب شده است که گورهای دسته جمعی هر از گاهی مورد تخریب خود سرانه و غیر قانونی قرار بگیرند.

وی افزود: اینگونه برخوردها نسبت به قبرهای دسته جمعی همواره موجب بی احترامی نسبت به اجساد قربانیان شده و نه تنها که دردها و رنجهای بازماندگان شان را التیام نمی بخشد، بلکه مشکلات بیشتری را به بار می آورد.

در اخیر، سرپرست دفتر ولایتی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان ، برنامه های آگاهی دهی مؤسسه خدماتی علوم عدلی را برای مردم افغانستان مهم و موجودیت آنرا در کشور ضروری قلمداد نمود.

پس از افتتاح رسمی جلسه، محمد اشرف بختیاری” رئیس مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان” ضمن عرض خوش آمد گویی و طرح چند سئوال اساسی، اهداف و مقاصد این ورکشاپ را برای اشتراک کنندگان تشریح نمود:‌

  • نبش قبر از نظر شرعی چه حکمی دارد؟
  • احکام نبش قبر در قوانین افغانستان چگونه تصریح شده است؟
  • نبش مسلکی ویا غیر مسلکی گورهای دسته جمعی از نظر علمی چه نتایجی به دنبال دارد؟

bnd workshop3بختیاری گفت: پاسخی به این سئوالات و درک و تعریف آن توسط اشتراک کنندگان اهداف و مقاصد اصلی این ورکشاپ را تشکیل می دهد. در عین حال، معارفه ای نیز بین اشتراک کنندگان و ترینران این نهاد صورت گرفت.

پس از تشریح اهداف و مقاصد این کارگاه آموزشی، سید محمد جاوید ” علوی” رئیس اجرائی مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان، به معرفی این مؤسسه، اعضاء،‌ اهداف و چگونگی فعالیت های آن پرداخته و مطالب مفصلی را بیان نمود. در عین حال، سئوالات متعددی که از سوی اشتراک کنندگان مطرح شد، به آن پاسخهای رضایت بخشی نیز ارائه گردید.

طبق اجندای که ترتیب داده شده بود، موضوع “‌ضرورت و اهمیت برخورد شرعی و قانونی با گورهای دسته جمعی” توسط محمد اشرف ” بختیاری” رئیس مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان، به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته و چنین بیان شد:

براساس حکم اولیه فقه “حنفی ” حفر و تخریب قبرها ممنوع و حرام است. چنانچه پیامبر بزرگوار اسلام می فرماید:‌ ” حرمت المؤمن میتاً کحرمته حیاً ” یعنی ” احترام مرده مسلمان همانند احترام زنده مسلمان واجب است” . و همچنین مرحوم ابن ادریس در کتاب السرائر می فرماید: (سلسله الینابیع الفقهیه، ج۲۳، ص۲۱.) «اگر کسی دوبار اقدام به نبش قبر کند باید دست و پایش قطع شود…»

بختیاری علاوه کرد: براساس حکم ثانویه فقه حنفی در حالات ذیل می توان یک قبری را نبش و حفر نمود:

  • گذشت یک زمان طولانی بر قبر که استخوانهای انسان پوسیده شده باشد.
  • نا مناسب بودن محل قبر که باعث بی حرمتی میت گردد. ( مسیر جریان آب فاضلاب، سیل آبها و …)
  • مصلحت عمومی و ضرورت جمعی گروهی از مسلمانان اقتضاء کند.
  • حق الناس زنده ای که به خود میت و یا قبر تعلق گرفته باشد.

بختیاری در مورد چگونگی نبش قبر از نظر شرعی به دیدگاهها و نقطه نظرات دکتر یوسف قرضاوی یکتن از دانشمندان بزرگ اسلامی اشاره نموده، چنین تصریح کرد:

نبش کنندگان قبر، باید مواظب باشند که هنگام بیرون آوردن اعضای مردگان، استخوانهای آنان را نشکنند که ابوداود روایت کرده است که:

۱- «شکستن استخوان مرده همچون شکستن استخوان زنده است» یعنی همانگونه که شکستن استخوان زنده موجب پرداختن دیه می گردد، شکستن استخوان مرده نیز از چنین ویژگی برخوردار است.

۲- با تمام احترام همه استخوانهای پوسیده شده مردگان را زیر نظر خبرگان متدین، از مکان دیگری انتقال داده و در آنجا دفن نمایند. منظور از خبرگان متدین کسانی هستند که علی رغم مؤمن بودن از دانش ویژه ای در مورد نبش مسلکی گورها نیز برخوردار باشند. اکنون، تنها تیمی که در افغانستان در همین راستا آموزش دیده و فعالیت دارند، تعداد هجده نفر از کارمندان مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان است که با استفاده از دانش باستان شناسی طب عدلی و انسان شناسی طب عدلی و مطابق معیارهای علمی جهانی مصمم به ارایه خدمات رایگان و بشردوستانه برای تشخیص هویت افراد لادرک در افغانستان می باشند. اما در حال حاضر، این تیم بدلیل نا مساعد بودن شرایط سیاسی و امنیتی و فقدان امکانات و تجهیزات در افغانستان سعی دارند؛ تا از طریق آگاهی دهی عامه، شناسی، ثبت و راجستر گورهای دسته جمعی در سراسر افغانستان، تدابیر لازمی را به منظور حفاظت از گورها اتخاذ نمایند.

رئیس مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان، احکام قانونی نبش قبر را با استناد به مواد ۳۹۱ و ۳۴۴ قانون جزای افغانستان جرم شمرده و طریقه نبش آنرا براساس ماده ۷۷ قانون جزای تعدیل شده ۱۳۵۳ افغانستان ممکن خواند :

“مأمور ضبط قضایی می تواند به منظور کشف حقایق جسدی را غرض دریافت نظر اهل خبره به طب عدلی بفرستند ویا اجازه اخراج جسد دفن شده مشکوک را به غرض انجام معاینات طب عدلی ازمحکمه با صلاحیت حاصل نماید. محکمه در صدور اجازه اخراج جسد دفن شده از حیث لزوم آن از نظر اهل خبره استفاده میکند. ”

bnd workshop5محمد اعظم عصمتی، استاد اکادمی پولیس ملی و عضو تیم نیمه مسلکی گورهای دسته جمعی در مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان ، موضوعی را تحت عنوان گورهای دسته جمعی : اهمیت برخورد علمی و نقش علوم عدلی ” مطرح و ضمن تشریح انواع علوم طب عدلی به معرفی باستان شناسی طب عدلی و انسان شناسی طب عدلی و مستند سازی علمی پرداخته و نقش آنرا در حفر مسلکی گورهای دسته جمعی بیان نمود:

باستان شناسان طب عدلی با استفاده از روش تحقیقات جیو فیزیکی، عکاسی هوایی، عکاسی ستلایتی، نقشه برداری و ابزارهای مخصوص باستان شناسی به حفر مسلکی گورهای دسته جمعی اقدام می نماید. بدون اینکه اسیبی به بقایای اسکلیت انسان برسد، آنها را از زیر انبارهای از خاک و سنگ بیرون می کشند. انسان شناسی طب عدلی ضمن تشخیص علل و زمان مرگ، بقایای استخوان انسان و حیوان را از یکدیگر جدا می سازد. وهمچنین اسکلیتهای متعلق به انسانرا از حیث جنسیت، سن، قد و نژاد شناسایی کرده و دسته بندی می نماید. برای توضیح بیشتر این مطلب، محمد اشرف بختیاری به کمپیوتر طب عدلی و تحلیلDNA اشاره کرده و خاطر نشان نمود: که از این علوم به منظور چهره نگاری و تثبیت هویت افراد لادرک استفاده می گردد.

عصمتی اضافه نمود: با درک علوم عدلی و نقش آن در تشخیص هویت افراد لادرک، اهمیت شناسایی، ثبت و حفاظت از گورهای دسته جمعی در شرایط کنونی افغانستان بیشتر از پیش محسوس و ملموس است. زیرا برخورد علمی، علی رغم اینکه تأمین کننده حفظ گذشته افغانستان، مصئون سازی شواهد و مدارک و التیام بخشی به بازماندگان قربانیان است، قبرها را نیز از تخریب مصئون مانده و زمینه خوبی را برای تشخیص آمار قربانیان و چگونگی قتل آنها در آینده فراهم می سازد.

سرانجام، این کارگاه آموزشی مطابق سنت رایج اسلامی در افغانستان با دعای اختتامیه ای که توسط یکتن از علمای دینی قرائت گردید،‌ به پایان رسید. همه اشتراک کنندگان، موجودیت چنین نهادی را در افغانستان مهم و ارزنده تلقی کرده و اعلان نمودند که در آینده از هیچگونه همکاری با این نهاد دریغ نخواهند ورزید. با این وجود، تعدادی از اشتراک کنندگان، از موجودیت گورهای دسته جمعی در جای جای ولایت بدخشان خبر دادند که یک مورد آن تخریب و بعضی از آنها نیز در معرض خطرات جدی ناشی از عدم آگاهی شرعی، قانونی و علمی مردم و بازماندگان قربانیان و همچنین تطبیق پروژه های انکشافی قرار دارند.

در ختم این کارگاه، مواد آموزشی که توسط مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان تهیه شده بود، به همه اشتراک کنندگان توزیع گردید. خبرنگارانی که از سوی رسانه های محلی به آنجا آمده بودند،‌ اهداف و مقاصد این کارگاه آموزشی را ثبت و یاد داشت نموده و از طریق تلویزیون و مطبوعات به نشر رساندند.