چهارشنبه , ۲۰ آذر ۱۳۹۸

رونمایی کتاب «حقیقت یابی و نقش علوم عدلی» در پوهنتون کابل

محفل رونمایی کتاب «حقیقت یابی و نقش علوم عدلی» به تاریخ ۱۰ جدی ۱۳۹۷ از ساعت ۱ تا ۴ بعد از ظهر در ادیتوریم پوهنتون کابل برگزار شد. این محفل که توسط مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان(FSO) با همکاری پوهنتون کابل، پوهنتون گوهرشاد، پوهنتون دنیا و مؤسسه نشر واژه دایر شده بود، در آن رئیس پوهنتون کابل و مشاور رئیس جمهور در امور تحصیلات عالی، معاون مالی و اداری پوهنتون کابل، مشاور و رئیس تفتش وزارت تحصیلات عالی، اساتید دانشگاه ها و اکادمی پولیس ملی، قضات، سارنوالان، افسران و جنرالان وزارت امور داخله، وکلای مدافع، شخصیت های علمی – فرهنگی، فعالان مدنی و دانشجویان اشتراک ورزیده بودند.
نخست استاد محمد اشرف بختیاری رئیس موسسه خدماتی علوم عدلی، استاد دانشگاه و یکی از نویسندگان کتاب در مورد کتاب صحبت نموده بیان داشت: کتاب حاضر محصول تقریباً ده سال تحقیق و پژوهش ما است که به لحاظ شکلی در دو جلد و سی فصل و ۱۲۵۱ صفحه ترتیب شده و از ۵۰۰ منبع معتبر علمی استفاده شده است و به لحاظ محتوایی به جرایم علیه اشخاص، جرایم علیه اموال، جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، جرایم تروریستی، جرایم سایبری، جرایم علیه حقوق بشر، جرایم نسل کشی، جرایم ضد بشری و جرایم جنگی تمرکز نموده است.
وی افزود: در این کتاب برای بررسی جرایم یاد شده، دانشها و روش های جدید علمی معرفی شده که با استفاده از آنها به بررسی و تحلیل چنین جرایم اقدام شود تا از یک سو جهت پیگیری مجرمان و از سوی دیگر برای تشخیص هویت قربانیان و ناپدید شده گان بهره برداری صورت گیرد. بختیاری در ادامه افزود: هدف ما از تدوین این کتاب، علیرغم معرفی فورینزیک ساینس و تبیین نقش آن در بررسی جرایم و تشخیص هویت مجرمین و قربانیان، نهادینه سازی فرهنگ علوم عدلی در مراکز علمی – تحصیلات عالی و سپس تسری آن در مراجع کشفی، عدلی و قضایی کشور است. وی بعنون مثال به جرایم سایبری و جرایم بین المللی اشاره کرد که جدیداً در کود جزای افغانستان جرم انگاری شده است. حال اگر چنین جرایمی رخ دهد با چه دانش ها و روش ها می توان آن را بررسی و مستند سازی نمود.
بختیاری برای بررسی جرایم سایبری به کمپیوتر عدلی اشاره کرده بیان داشت : همانگونه که یک مجرم در فضای واقعی مرتکب جرم شود از او آثاری برجای می ماند در فضای مجازی نیز اگر چنین جرمی رخ دهد نیز آثاری برجای می ماند. جالب اینکه آثار جرم در فضای واقعی ممکن است پاک و تخریب شود ولی آثاری که در فضای مجازی از مجرم برجای می ماند هرگز قابل پاک شدن نیست. بررسی و مستند سازی چنین جرایم فقط از طریق کمپیوتر عدلی قابل بررسی و مستند سازی است. وی به جرایم بین المللی نظیر جرایم نسل کشی، جریم ضد بشری و جرایم جنگی نیز اشاره کرده و بیان داشت که اگر در نتیجه چنین جرایمی قبرهای دسته جمعی پدید بیاید، نبش قبر مستلزم دانش و روش باستان شناسی عدلی، تحلیل بقایای اسکلیتی نیازمند دانش و روش انسان شناسی عدلی، بررسی علل مرگ مستلزم دانش و روش آسیب شناسی عدلی، بررسی آثار بالستیکی مستلزم دانش و روش فزیک و بالستیک عدلی و تشخیص هویت بقایای اسکلیتی نیازمند دانش و روش دی ان ای عدلی می باشد.
سپس محفل رونمایی کتاب با سخنرانی استاد محمد رضا فرزام معاون مالی و اداری پوهنتون کابل رسماً افتتاح گردید. وی تصریح نمود: پوهنتون کابل از چاپ این کتاب استقبال کرده و از مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان می خواهد که با یک طرح و برنامه واضح با پوهنتون کابل همکاری نموده تا محصلان این پوهنتون بخصوص پوهنحی حقوق و علوم سیاسی این پوهنتون با این دانش ها و روش های نوین در بررسی و تحلیل قضایای حقوقی و جنایی بیشتر آشنا شوند و اصول محاکمه عادلانه را در قالب محکمه های تمثیلی به صورت معیاری تمثیل نمایند.
اعضای پنل را پوهاند دکتر محمد انور غوری متخصص علوم ریاضیات، پوهندوی دکتر سلیم ساعی متخصص حکومتداری الکترونیک، پوهنمل دکتر سید جعفر احمدی متخصص روان شناسی کلینیکی و پوهنمل داکتر عبدالمنان پیغام استاد پوهنتون طبی کابل تشکیل می داد. پنلیست ها، کتاب حاضر را به نقد و بررسی گرفته و نقش این دانش ها و روش ها را در کشف حقیقت مؤثر دانسته و تأکید کردند که کتاب حقیقت یابی و نقش علوم عدلی نه تنها به عنوان یک مرجع علمی معتبر در دانشگاه ها و مراکز علمی مفید است بلکه در ارگانهای عدلی و قضایی کشور نیز می تواند مفید و مؤثر واقع شود.
سپس قضاوتمند محمدالیاس بختیاری یکی دیگر از نویسندگان کتاب، راجع به پیام ها و راهکارهای کتاب حقیقت یابی اشاره نموده گفت: پیام هایی کلیدی کتاب حقیقت یابی و نقش علوم عدلی اینست که: ۱- هیچ عدالتی بدون حقیقت و هیچ حقیقتی بدون علم ممکن نیست. ۲- هرگاه کسی وارد یک محل می شود حتماً یک تغییری در آن محل بوجود می آید. این تغییر با آوردن یک شیء و یا بردن یک شیء در آن محل رخ می دهد یعنی امکان ندارد که جرمی رخ دهد ولی آثار جرمی باقی نماند. ۳- امکان ندارد که جرمی رخ دهد، ولی برای بررسی آن دانش و روش علمی وجود نداشته باشد. ۴- امکان ندارد که ادعایی مطرح شود، ولی برای اثبات آن هیچگونه ظرفیت و امکانات علمی وجود نداشته باشد. ۵- امکان ندارد که کسی مفقود و یا ناپدید شود، ولی برای دریافت و تشخیص هویت وی راهکارهای علمی وجود نداشته باشد. ۶- امکان ندارد که اجساد قربانیان جنایت یا حوادث متلاشی شود، به اسکلیت تبدیل گردد و یا به کلی خاکستر شود ، ولی برای تشخیص هویت آن، دانش و روش علمی وجود نداشته باشد. ۷- همانگونه که برای وقوع جرایم در فضای واقعی دانش و روش علمی وجود دارد، برای بررسی جرایم سایبری که در فضای مجازی رخ می دهد نیز روش های علمی وجود دارد. ۸- هر یک از علوم تجربی و طبیعی که در حل قضایای حقوقی و جزایی بتواند دستگاه عدالت را همکاری نماید، در زمرۀ رشته های علوم عدلی قرار می گیرد. بختیاری افزود که عدالت، اساس یک جامعه را تشکیل می دهد و جامعه ای سعادتمند است که عدالت در آن حکمفرما باشد. یکی از راه هایی که می توان با آن عدالت را تأمین کرد، آشنایی با علوم عدلی (Forensic Science) و استفاده از آن در حل قضایای جزایی و حقوقی از طرف ارگانهای کشف، تحقیق، محاکم و ارگانهای مربوطه است. برای رسیدن به این هدف و نهادینه سازی علوم عدلی در جامعه و آشنایی و استفاده از آن پیشنهادات ذیل به ارگانهای مربوطه مطرح می‌گردد:
۱- از اینکه رشته های علوم عدلی بسیاری از رشته های علوم طبیعی و تجربی را احتوا می کند، بنابراین به وزارت محترم تحصیلات عالی پیشنهاد می گردد تا مضمون علوم عدلی را به عنوان کریکولم درسی در مقطع لیسانس و یا در مقطع ماستری در رشته های کیمیا، ریاضیات، جیولوجی، انجنیری، انسان شناسی، باستان شناسی، هنرها، ساینس و دیگر رشته های مختلف در پوهنتون های کشور در نظر بگیرند و این مضمون تدریس شود تا فارغین بعد از فراغت به عنوان متخصص رشتۀ خود (اهل خبره) برای تأمین عدالت با دستگاه قضایی همکاری نمایند.
۲- کشف جرم مطابق قانون اساسی کشور از وظایف و صلاحیت های پولیس و منسوبین امنیت ملی است که تهداب دوسیه جزایی را همین نیروهای کشفی می سازند. بنابراین برای اینکه بتوانیم تهداب علمی، قانونی و مستحکم را بنا کنیم ضروری است تا ارگانهای کشفی با این علوم عدلی آشنایی حاصل نموده و از آن در کشف جرم استفاده به عمل آورند. لذا پیشنهاد می گردد تا علوم عدلی با رشته های مختلف آن، به عنوان مضمون درسی در اکادمی پولیس، استف کالج و مراکز آموزشی امنیت ملی و همچنان مراکز آموزش وزارت دفاع ملی تدریس گردد.
۳- تحقیق جرم از وظایف و صلاحیت های سارنوالی است و در حقیقت از کارکردهای کشفی پولیس نیز نظارت به عمل می آورد. کار تحقیق زمانی می تواند قانونی و علمی باشد که سارنوالان ما با علوم عدلی آشنایی داشته باشند. لذا پیشنهاد می گردد تا لوی سارنوالی، علوم عدلی را به عنوان مضمون درسی در کریکولم درسی ستاژ سارنوالی بگنجاند.
۴- بال دیگر عدالت، وکلای مدافع هستند که در تأمین عدالت نقش بارز و ارزنده ای دارند، لذا پیشنهاد می گردد تا انجمن مستقل وکلای مدافع، مضمون علوم عدلی را به عنوان مضمون درسی در ستاژ حقوقی وکلای مدافع نیز بگنجاند.
۵- محکمه بعد از مراحل کشف و تحقیق، مطابق قانون اساسی و قانون تشکیل و صلاحیت قوه قضائیه، مسئولیت و صلاحیت حل و فصل قضایا و صدور حکم را به عهده دارد و نظارت از عملکرد پولیس و سارنوالی از صلاحیت محکمه است و تصمیم نهایی را محکمه اتخاذ می نماید. لذا ضروری است که قضات ما با علوم عدلی که در حل قضایا نقش عمده دارد، آشنایی داشته باشند. بنابراین به مقام عالی ستره محکمه پیشنهاد می گردد تا علوم عدلی را به عنوان مضمون درسی در ستاژ قضایی بگنجانند و در ضمن آن برنامه های آموزشی در بخش هایی از علوم عدلی برای قضات محاکم تدویر نمایند.»
سپس رونمایی رسمی کتاب حقیقت یابی توسط پدر نویسندگان، محترم استاد محمد حسین ستیز بختیاری، کاتب چهار نسخه خطی قرآن کریم، بنیانگذار مرکز نگارش قرآن کریم در وزارت اطلاعات وفرهنگ و استاد اسبق پوهنتون کابل صورت گرفت. در اخیر برنامه،کتاب «حقیقت یابی و نقش علوم عدلی» از طرف نویسندگان به کتابخانه پوهنتون کابل و کتابخانه ستره محکمه جمهوری اسلامی افغانستان اهداء گردید.
در ضمن پوهنتون دنیا نیز تندیس ها و تقدیرنامه هایی را تهیه و به ریاست پوهنتون کابل، نویسندگان و استاد محمد حسین ستیز بختیاری اهدا نمود.
در اخیر، پوهنمل حمیدالله فاروقی رئیس پوهنتون کابل و مشا ور رئس جمهور در امور تحصیلات عالی به ایراد سخن پرداخته، تصریح نمود: کتاب حقیقت یابی و نقش علوم عدلی را مختصراَ مرور کردم و آن را یک اثر مهم و معتبر علمی یافتم. وی در اخیر چاپ این کتاب را برای نویسندگان کتاب تبریک گفته و بیان داشت: کتاب حاضر برای مراکز علمی – تحصیلات عالی مفید است و می تواند بعنوان یک مرجع علمی مورد استفاده قرار گیرد.