دوشنبه , ۲۷ خرداد ۱۳۹۸

گزارش برنامه آموزشی در مورد منع معاینه بکارت و توسعه گروپ حمایت از زنان و معاینات طب عدلی معیاری در ولایت هرات

از تاریخ ۴ تا ۷ مارچ ۲۰۱۹

معاینه بکارت به عنوان یکی از پدیده های پنهان خشونت علیه زنان، سالهاست که در افغانستان جریان دارد. این معاینه زمانی به امر پولیس، سارنوالان و قضات انجام می شود که یک دختر خانم متهم به زنا گردد و یا ادعای تجاوز جنسی نماید. این معاینه که ریشه در باورهای فرهنگی جامعه افغانستان دارد حتی زمانی که در شب اول عروسی در بستر عروس خون مشاهده نشود نیز این عروس به سابقه روابط جنسی متهم شده و برای معاینه بکارت به طب عدلی و یا شفاخانه ها فرستاده می شوند. داکتران شفاخانه ها و ریاست خدمات طب عدلی افغانستان به باور اینکه این معاینه می تواند به دستگاه عدلی و قضایی افغانستان کمک نماید، این معاینه را انجام می دهند اما غافل از اینکه این معاینه نه تنها اساس علمی ندارد بلکه برای دختران از لحاظ فزیکی و روانی مضر و خطر آفرین است و در عین حال دستگاه عدلی و قضایی کشور را نیز به به بیراهه سوق می دهد. گزارشی که در اواخر سال ۲۰۱۵ توسط کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان تهیه و نشر گردید،‌ نشان داد که از ۵۳ خانمی که در ۱۳ ولایت افغانستان مورد مصاحبه قرار گرفته بودند، بیش از ۹۰ فیصد آنها معاینه بکارت را تجربه کرده بوند. حتی برخی آنها به دلیل ابهاماتی که در گزارش های طب عدلی و شفاخانه ها وجود داشته است، برای سومین بار و چهارمین بار نیز مورد این معاینه گرفته بودند. 

به همین دلیل، سازمان صحی جهان با همکاری دفتر ملل متحد در امور زنان، وزارت صحت عامه، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان و مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان در اوایل سال ۲۰۱۶ یک ورکشاپ مشورتی را در کابل برگزار کرد و در آن مقامات دولتی و فعالان جامعه مدنی و حقوق بشری را برای ابراز نظر در مورد منع معاینه بکارت دعوت کرده بودند. پس از بحث و گفتگو در باره بی اساس بودن معاینه بکارت از نظر علمی و نظر خواهی از اشتراک کنندگان،‌ تصمیم برآن شد که جلو معاینه بکارت در افغانستان باید گرفته شود. از آن به بعد، نهادهای متذکره یک گروپ کاری را تحت نام «گروپ کاری حمایت از زنان در برابر معاینات نسایی اجباری» ایجاد کردند. در حال حاضر تعداد اعضای این گروپ به ۲۰ نهاد ملی و بین المللی می رسد. این گروپ طی سه سال دادخواهی، ظرفیت سازی و آگاهی دهی دستاوردهای زیادی را به ارمغان آورده است. اولاً معاینه بکارت در ماده ۶۴۰ کود جزای افغانستان جرم انگاری شد. وزارت صحت عامه، استره محکمه افغانستان و حوزه نهم پولیس کابل نیز مکتوب متحدالمآل صادر کردند که کارمندان شان اجازه ندارند که به این معاینه متوسل شوند. از اینکه در کود جزای افغانستان، برای انجام این معاینه رضایت زن و حکم محکمه را شرط گذاشته شده است لذا از نظر این گروپ قابل قبول نبوده و برای ممنوعیت قطعی این معاینه هنوز دادخواهی جریان دارد.

به همین دلیل، سازمان صحی جهان با همکاری دفتر ملل متحد در امور زنان، وزارت صحت عامه، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان و مؤسسه خدماتی علوم عدلی افغانستان در اوایل سال ۲۰۱۶ یک ورکشاپ مشورتی را در کابل برگزار کرد و در آن مقامات دولتی و فعالان جامعه مدنی و حقوق بشری را برای ابراز نظر در مورد منع معاینه بکارت دعوت کرده بودند. پس از بحث و گفتگو در باره بی اساس بودن معاینه بکارت از نظر علمی و نظر خواهی از اشتراک کنندگان،‌ تصمیم برآن شد که جلو معاینه بکارت در افغانستان باید گرفته شود. از آن به بعد، نهادهای متذکره یک گروپ کاری را تحت نام «گروپ کاری حمایت از زنان در برابر معاینات نسایی اجباری» ایجاد کردند. در حال حاضر تعداد اعضای این گروپ به ۲۰ نهاد ملی و بین المللی می رسد. این گروپ طی سه سال دادخواهی، ظرفیت سازی و آگاهی دهی دستاوردهای زیادی را به ارمغان آورده است. اولاً معاینه بکارت در ماده ۶۴۰ کود جزای افغانستان جرم انگاری شد. وزارت صحت عامه، استره محکمه افغانستان و حوزه نهم پولیس کابل نیز مکتوب متحدالمآل صادر کردند که کارمندان شان اجازه ندارند که به این معاینه متوسل شوند. از اینکه در کود جزای افغانستان، برای انجام این معاینه رضایت زن و حکم محکمه را شرط گذاشته شده است لذا از نظر این گروپ قابل قبول نبوده و برای ممنوعیت قطعی این معاینه هنوز دادخواهی جریان دارد.

از آنجایی که فعالیت گروپ بیشتر در کابل متمرکز بود، تصمیم اعضای گروپ برآن شد که این گروپ باید در ولایات نیز توسعه یابد. به همین دلیل اولین گروپ در ولایت هرات ایجاد گردید. برای ایجاد گروپ در ولایت هرات، ابتدا نهادهای مورد نظر شناسایی و سپس با آنها هماهنگی صورت گرفت تا در تاریخ ۶ مارچ برای شرکت در ورکشاپ حضور یابند. آموزگاران و تسهیل کنندگان هریک استاد محمد اشرف بختیاری و داکتر محمد نادر وردک به تاریخ ۴ مارچ به هرات رفته و در تاریخ ۵ مارچ با مسؤلین نهادهای مربوطه هماهنگی کردند تا خود و یا نماینده های با صلاحیت شان در برنامه آموزشی شرکت نمایند. از سوی دیگر با دفترساحوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در هرات نیز برای تنظیم محل ورکشاپ هماهنگی صورت گرفت. برعلاوه مواد آموزشی پرنت و کاپی شده و قرطاسیه نیز خریداری گردید و با رستورانت برای ارسال غذای چاشت نیز هماهنگی صورت گرفت.

سرانجام ورکشاپ آموزشی به روز چهارشنبه مورخ  ۶ مارچ ۲۰۱۹ از ساعت ۸:۳۰ صبح الی ۳:۳۰ بعد از ظهر در سالون کنفرانس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان برگزار شد. در این ورکشاپ ۲۰ نفر از نهادهای مختلف دولتی و غیر دولتی نظیر دفتر ساحوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان،‌ سازمان صحی جهان، ریاست عدلیه، انجمن مستقل وکلای مدافع، ریاست اطلاعات و فرهنگ، مؤسسه میدیکا افغانستان، مؤسسه واسا و مؤسسه ندای زن شرکت کرده بودند. مواد آموزشی نظیر اجندا، کتاب، استراتیژی، اکشن پلان، ساختار گروپ، لایحه وظایف گروپ و رهنمود گروپ همراه با قلم و کتابچه در قالب یک فایل به اشتراک کنندگان توزیع گردید. ابتدا برنامه آموزشی با تلاوت قرآن شریف توسط یکتن از اشتراک کنندگان آغاز شد. بعد از آن، آقای عبدالقادر رحیمی رئیس دفتر ساحوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در ولایت هرات صحبت کردند و سپس داکتر سیلاب ایوبی سرپرست دفتر سازمان صحی جهان در ولایت هرات صحبت نموده خاطر نشان ساخت که «معاینه بکارت به دلیل اضرار فزیکی و روانی آن برای زنان مایه نگرانی ما در سازمان صحی جهان است و در این راستا از هیچ نوع همکاری و تلاش دریغ نخواهیم کرد».

استاد محمد اشرف بختیاری یکتن از آموزگاران و تسهیل کنندگان، ابتدا گروپ کاری، حوزه فعالیت و دستاوردهای آن را در کابل برای اشتراک کنندگان مختصراً تشریح نمود و سپس داکتر نادر وردک یکی دیگر از آموزگاران و تسهیل کنندگان به بررسی معاینه بکارت از نظر علم طب صحبت نمود. وی بحث خود را با این سؤال آغاز کرد. چرا معاینه بکارت اساس علمی ندارد؟ در پاسخ به این سؤال ۷ دلیل را ارایه نمود. در نتیجه خاطر نشان ساخت که معاینه بکارت نه تنها اساس علمی ندارد بلکه برای زنان به لحاظ فزیکی و روانی مضر است.

استاد محمد اشرف بختیاری، معاینه بکارت را از نظر حقوقی و فقهی مورد بحث و بررسی قرار داده و خاطر نشان ساخت که این معاینه از نظر حقوقی یک نوع تبعیض، خشونت، شکنجه و رفتار ظالمانه و غیر انسانی است و در ضمن در کود جزای افغانستان نیز جرم تلقی شده است. وی علاوه کرد:‌ این معاینه از نظر شرعی جواز ندارد و حرام است. زیرا اولاً موجب مشاهده و لمس محل بکارت زنان می شود و این عمل از نظر شرعی جواز ندارد و از سوی دیگر این معاینه سبب اضرار فزیکی و روانی می شود و از نظر شرعی هیچ ضرری در اسلام جواز ندارد و حرام می باشد. در اخیر اشتراک کنندگان در ابعاد علمی، حقوقی و فقهی معاینه بکارت سؤالاتی داشتند که از سوی تسهیل کننده ها و آموزگاران جواب های قانع کننده ارایه گردید.

بعد از غذای چاشت، تسهیل کنندگان در باره استراتیژی، اکشن پلان، ساختار، لایحه وظایف و رهنمود گروپ کاری صحبت کرده و سپس برای ایجاد گروپ کاری در ولایت هرات با اشتراک کنندگان مشوره نمودند. آنها که از بی اساس بودن معاینه بکارت و اجرای آن متأثر شده بودند از ایجاد این گروپ در ولایت هرات استقبال کردند. در ابتدا، نهادهایی که نمایندگان آنها حضور داشتند لیست گردید و سپس در باره سکرتریت گروپ بحث و گفتگو صورت گرفت. سرانجام تصمیم بر آن شد که سکرتریت گروپ باید به صورت دوره ای ایفای نقش نماید. به این معنی که هر نهاد عضو باید برای یک دوره سه ماهه مسؤلیت سکرتریت را بر عهده بگیرد. در ضمن تأکید کردند که برای بار اول دفتر ساحوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان باید مسؤلیت سکرتریت را پیش ببرد. نماینده کمیسیون و اشتراک کنندگان در کل با این طرح موافقت کردند.

در اخیر اشتراک کنندگان سؤال می کردند که اکشن پلان ما در نبود بودجه مالی چگونه باید تطبیق شود. به آنها گفته شد که اکثر نهادهای عضو برنامه های آموزشی دارند و تلاش کنند که این موضوع را نیز در اجندای خود بگذارند. در ضمن به آنها گفته شد که فقط در باره مواد آموزشی نظیر کتاب و بروشور شما باید یک لیست از مجموع اشتراک کنندگان تان تهیه و با ما شریک نمایید تا ما به همان اندازه کتاب و بروشور چاپ کرده و برای شما بفرستیم. از سوی دیگر می توانید معلومات موجود در صفحه فیسبوکی گروپ را با همگان شریک سازید و کلیپ آموزشی که قرار است تهیه شود نیز در اختیار شما گذاشته خواهد شد و آن را نیز می توانید به گروه های مختلف نمایش بدهید. علاوه براین می توانید از طریق میزگردهای رادیویی و تلویزیونی روی این موضوع صحبت نمایید. در اخیر، نماینده ریاست عدلیه وعده سپرد که پرنت و کاپی اجندا و سایر مواد آموزشی را می تواند انجام بدهد. در ضمن همه امیدوار بودند که در این مورد نیز سازمان صحی جهان با آنها همکاری های مالی نیز داشته باشد.

باید علاوه کرد که تسهیل کنندگان تاکید کردند که نماینده های ریاست طب عدلی، ریاست امور زنان و ریاست سارنوالی منع خشونت نیز باید به این گروپ جذب شوند. چون در این ورکشاپ قرار بود که حضور یابند و علاقه مند نیز هستند که با این گروپ کار بکنند ولی در روز ورکشاپ به دلیل مشکلاتی که برای آنها خلق شده بود نتوانستند حضور یابند.

در اخیر این ورکشاپ محمد اشرف بختیاری موضوعات مورد بحث را جمع بندی نموده و از همکاری مالی سازمان صحی جهان و همکاری تخنیکی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان و همچنان حضور و مشارکت فعال اشتراک کنندگان سپاسگزاری به عمل آمد و سرانجام برنامه نیز رسماً ختم گردید.